Yatırım Sözlüğü
Borsa, fon, makro, kripto ve türev piyasalarındaki 137 temel terimin tanımı, formülü, yorumu ve tuzakları.
137 terim
A
- Açığa satışAçığa satış, sahip olunmayan bir hissenin ödünç alınarak satılması ve fiyat düştüğünde daha ucuza geri alınıp iade edilmesiyle kazanç hedefleyen işlemdir.
- Açılış ve kapanış seansıAçılış ve kapanış seansları, emirlerin belirli bir süre toplanıp tek bir denge fiyatından eşleştirildiği tek fiyat dönemleridir.
- Aktif kârlılığı (ROA)ROA (aktif ya da varlık kârlılığı), net kârın toplam varlıklara oranıdır ve şirketin sahip olduğu tüm kaynakları ne kadar verimli kullandığını gösterir.
- Altın ons ve gram fiyatıOns altın, uluslararası piyasada dolar cinsinden fiyatlanan 31,1035 gramlık birimdir; gram altın ise ons fiyatının dolar kuruyla TL’ye çevrilip grama bölünmüş halidir.
- Analist konsensüsüAnalist konsensüsü, bir hisseyi izleyen tüm aracı kurumların hedef fiyat ve önerilerinin ortalaması ya da dağılımıdır.
- Anlık fon tahminiAnlık fon tahmini, fonun açıklanmış portföy dağılımını gün içi piyasa fiyatlarıyla değerleyerek resmi fiyat açıklanmadan önce fon getirisini yaklaşık olarak hesaplayan yöntemdir.
- Ara dönem finansal rapor (çeyreklik bilanço)Ara dönem finansal rapor, borsa şirketlerinin 3, 6 ve 9 aylık dönemler için KAP’ta yayımladığı bilanço, gelir tablosu ve dipnotlardan oluşan rapordur.
- Aracı kurum dağılımı (AKD)Aracı kurum dağılımı (AKD), bir hissede hangi aracı kurumların ne kadar alım ve satım yaptığını gösteren işlem verisidir.
B
- Bedelli sermaye artırımıBedelli sermaye artırımı (kısaca bedelli), şirketin yeni pay çıkarıp bu payları belirli bir fiyattan satarak nakit toplamasıdır.
- Bedelsiz sermaye artırımıBedelsiz sermaye artırımı, şirketin iç kaynaklarını (kâr ya da yedekler) sermayeye ekleyerek ortaklara para almadan yeni pay vermesidir.
- BEFAS (Bireysel Emeklilik Fon Alım Satım Platformu)BEFAS, bireysel emeklilik katılımcılarının kendi emeklilik şirketi dışındaki şirketlerin emeklilik yatırım fonlarını da seçebilmesini sağlayan, Takasbank tarafından işletilen platformdur.
- BES (Bireysel Emeklilik Sistemi)BES, bireylerin çalışma hayatında düzenli katkı payı ödeyerek emeklilik dönemi için birikim yaptığı, devlet katkısıyla desteklenen gönüllü tasarruf sistemidir.
- Beta katsayısıBeta, bir hissenin getirisinin piyasa endeksi (BIST 100) getirisine olan duyarlılığını ölçen risk katsayısıdır.
- BIST 100 endeksiBIST 100, Borsa İstanbul’da işlem gören, piyasa değeri ve işlem hacmi en yüksek 100 hisseden oluşan ana gösterge endeksidir.
- BIST 30 endeksiBIST 30, Borsa İstanbul’un en büyük ve en likit 30 hissesinden oluşan, vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerine de dayanak olan endekstir.
- BilançoBilanço, şirketin belirli bir tarihteki varlıklarını, borçlarını ve özkaynağını gösteren finansal tablodur.
- Bitcoin (BTC)Bitcoin, 2009’da Satoshi Nakamoto takma adıyla yaratılan, arzı 21 milyon adetle sınırlı ilk ve en büyük kripto paradır.
- Boğa ve ayı piyasasıBoğa piyasası fiyatların uzun süre genel olarak yükseldiği iyimser dönemi, ayı piyasası ise uzun süre düştüğü kötümser dönemi anlatır.
- Bono (hazine bonosu)Hazine bonosu, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın ihraç tarihi itibarıyla vadesi bir yıldan kısa olarak çıkardığı, genellikle iskontolu satılan devlet iç borçlanma senedidir.
- Borçlanma araçları fonuBorçlanma araçları fonu, portföyünün en az %80’ini devlet tahvili, hazine bonosu, özel sektör tahvili ve benzeri sabit getirili menkul kıymetlere yatıran fondur.
- Borsa endeksiEndeks, seçilmiş bir hisse grubunun fiyat performansını tek bir sayıyla özetleyen ağırlıklı göstergedir.
- Borsa İstanbul (BIST)Borsa İstanbul (BIST), Türkiye’de pay, borçlanma aracı, vadeli işlem, opsiyon ve kıymetli maden işlemlerinin yapıldığı, SPK gözetimindeki borsadır.
- Brüt kâr marjıBrüt kâr marjı, satışlardan satışların maliyeti düşüldükten sonra kalan kârın satışlara oranıdır ve ürün başına kârlılığı gösterir.
- Brüt takasBrüt takas, bir payda alım ve satımların aracı kurum bazında netleştirilmeden, her işlemin tam para ve pay karşılığıyla ayrı ayrı takas edilmesini gerektiren tedbir uygulamasıdır.
C
Ç
D
- Defter değeriDefter değeri, şirketin muhasebe kayıtlarına göre toplam varlıklarından toplam yükümlülüklerinin çıkarılmasıyla bulunan özkaynak değeridir.
- Değişken fonDeğişken fon, portföy sınırlamaları itibarıyla SPK’nın tanımladığı diğer fon türlerinden hiçbirine girmeyen, varlık dağılımını yönetici kararıyla geniş bir aralıkta değiştirebilen fondur.
- Destek ve dirençDestek, fiyatın düşerken alıcı bulup durakladığı; direnç, yükselirken satıcıyla karşılaşıp zorlandığı fiyat seviyesidir.
- Devre kesiciDevre kesici, endeks ya da hisse fiyatı belirli bir eşiğin ötesinde hareket ettiğinde işlemleri geçici olarak durduran otomatik mekanizmadır.
- Döviz kuruDöviz kuru, bir ülke parasının başka bir ülke parası cinsinden fiyatıdır; Türkiye’de en çok izlenen kurlar USD/TRY ve EUR/TRY’dir.
E
- Emeklilik fonuEmeklilik fonu (emeklilik yatırım fonu, BES fonu), Bireysel Emeklilik Sistemi katılımcılarının birikimlerinin yatırıldığı fondur.
- Emir tipleri (limit ve piyasa emri)Limit emir, belirlenen fiyattan ya da daha iyisinden gerçekleşmesi istenen emirdir; piyasa emri ise fiyat belirtmeden o anki en iyi fiyattan hemen gerçekleşen emirdir.
- Endeks ağırlığıEndeks ağırlığı, bir hissenin endeks değeri içindeki payıdır; hissenin halka açık piyasa değerinin endeksteki tüm hisselerin toplamına oranıyla bulunur.
- EnflasyonEnflasyon, mal ve hizmetlerin genel fiyat düzeyinin sürekli artması ve paranın satın alma gücünün azalmasıdır.
- Enflasyon muhasebesi (TMS 29)Enflasyon muhasebesi, yüksek enflasyonlu ekonomilerde finansal tabloların TMS 29’a göre raporlama tarihinin satın alma gücüyle yeniden ifade edilmesidir.
- ETF (Borsa Yatırım Fonu)ETF, bir endeksi ya da varlık sepetini takip eden ve hisse senedi gibi borsada gün içinde alınıp satılabilen yatırım fonudur.
- EurobondEurobond, bir devletin ya da şirketin uluslararası piyasalarda, genellikle dolar ya da avro cinsinden ihraç ettiği uzun vadeli borçlanma aracıdır.
F
- F/K (Fiyat/Kazanç) oranıF/K (fiyat/kazanç, FK) oranı, hisse fiyatının hisse başına yıllık net kâra bölünmesiyle bulunur ve bir birim kâr için kaç birim ödendiğini gösterir.
- Faaliyet kârıFaaliyet kârı, brüt kârdan pazarlama, genel yönetim ve ar-ge giderleri düşüldükten sonra kalan, şirketin ana işinden ürettiği kârdır.
- FaizFaiz, borç verilen ya da mevduata yatırılan paranın belirli bir süre kullanımı karşılığında ödenen bedeldir ve genellikle yıllık yüzde olarak ifade edilir.
- FAVÖK (faiz, amortisman ve vergi öncesi kâr)FAVÖK, faiz, amortisman ve vergi öncesi kârdır; şirketin ana faaliyetlerinden ürettiği nakit benzeri kârı ölçer ve EBITDA’nın karşılığıdır.
- FD/FAVÖK (Firma Değeri/FAVÖK) oranıFD/FAVÖK, şirketin borç dahil toplam değerini (firma değeri) faiz, vergi ve amortisman öncesi kârına bölerek borç yapısından bağımsız bir değerleme verir.
- Fiili dolaşımdaki pay oranıFiili dolaşımdaki pay oranı, MKK kayıtlarına göre borsada gerçekten el değiştirebilen payların toplam paylara oranıdır.
- Fon birim pay fiyatıFon birim pay fiyatı, fonun net varlık değerinin toplam pay sayısına bölünmesiyle her gün hesaplanan, bir katılma payının değeridir.
- Fon büyüklüğüFon büyüklüğü, bir yatırım fonunun yönettiği toplam varlıkların (portföy değerinin) TL cinsinden tutarıdır.
- Fon risk değeriFon risk değeri, fonun geçmiş fiyat dalgalanmasına (volatilite) göre 1 (en düşük) ile 7 (en yüksek) arasında belirlenen standart risk göstergesidir.
- Fon sepeti fonuFon sepeti fonu, portföyü ağırlıklı olarak diğer yatırım fonlarının ve borsa yatırım fonlarının katılma paylarından oluşan fondur.
- Fon toplam gider oranıFon toplam gider oranı, yönetim ücreti dahil fondan karşılanan tüm giderlerin fon toplam değerine yıllık oranıdır; SPK her fon türü için bu orana bir üst sınır koyar.
- Fon yönetim ücretiFon yönetim ücreti, fon portföyünü yöneten şirketin fon varlıklarından günlük olarak tahsil ettiği, yıllık yüzde olarak ifade edilen ücrettir.
G
- Gayrimenkul yatırım fonu (GYF)Gayrimenkul yatırım fonu, nitelikli yatırımcılardan toplanan parayla gayrimenkul, gayrimenkul projeleri ve gayrimenkule dayalı haklardan oluşan bir portföyü işleten fondur.
- Gelir tablosuGelir tablosu, şirketin bir dönemde elde ettiği gelirleri, katlandığı giderleri ve sonuçta oluşan kârı ya da zararı gösteren finansal tablodur.
- Girişim sermayesi yatırım fonu (GSYF)Girişim sermayesi yatırım fonu, nitelikli yatırımcılardan toplanan parayı ağırlıklı olarak halka açık olmayan, büyüme potansiyeli taşıyan şirketlere ortaklık yoluyla yatıran fondur.
- GYO (Gayrimenkul yatırım ortaklığı)Gayrimenkul yatırım ortaklığı, gayrimenkullerden, gayrimenkul projelerinden ve gayrimenkule dayalı haklardan oluşan portföyü işleten ve payları borsada işlem gören sermaye piyasası kurumudur.
H
- Halka açıklık oranıHalka açıklık oranı, şirket sermayesinin borsada serbestçe işlem gören bölümünün toplam sermayeye yüzdesidir.
- Halka arzHalka arz, bir şirketin paylarını ilk kez ya da ek olarak geniş yatırımcı kitlesine satarak borsada işlem görmeye başlamasıdır.
- Hareketli ortalamaHareketli ortalama, son N günün kapanış fiyatlarının ortalamasını her gün yeniden hesaplayarak fiyat gürültüsünü süzen ve trendi gösteren teknik analiz aracıdır.
- Hasılat (satışlar, net satışlar)Hasılat (satış gelirleri, net satışlar), şirketin ana faaliyetinden bir dönemde elde ettiği gelirdir ve gelir tablosunun ilk satırıdır.
- Hedef fiyatHedef fiyat, bir analistin değerleme modeline göre hissenin genellikle 12 ay içinde ulaşmasını beklediği fiyattır.
- Hisse başına kâr (HBK)Hisse başına kâr (HBK, pay başına kazanç), net dönem kârının toplam pay sayısına bölünmesiyle bulunur ve her bir payın hak ettiği kârı gösterir.
- Hisse senedi (pay)Hisse senedi, bir anonim şirketin sermayesindeki payı temsil eden ve sahibine kâr payı, oy ve yeni pay alma gibi ortaklık hakları veren sermaye piyasası aracıdır.
- Hisse senedi fonuHisse senedi fonu, portföyünün en az %80’ini Borsa İstanbul’da işlem gören hisse senetlerine yatıran yüksek riskli, yüksek getiri potansiyelli fondur.
İ
- İsabet oranıİsabet oranı, bir tahmin modelinin öngördüğü yönün (yükseliş ya da düşüş) gerçekleşen yönle örtüştüğü tahminlerin toplam tahminlere oranıdır.
- İşlem hacmiİşlem hacmi, bir sürede el değiştiren pay adedi (lot) ya da TL karşılığıdır; işlem adedi ise aynı sürede gerçekleşen alım satım işlemi sayısıdır.
- İzahname ve yatırımcı bilgi formuİzahname, bir fonun ya da ihracın özellikleri, hakları ve riskleri hakkında yatırımcının bilinçli karar vermesini sağlayacak tüm bilgileri içeren kamuya açık belgedir; yatırımcı bilgi formu ise fonun yapısını, stratejisini ve risklerini özetleyen kısa formdur.
K
- Kaldıraç oranıKaldıraç (borçluluk) oranı, toplam yükümlülüklerin toplam varlıklara ya da özkaynağa oranıdır; varlıkların ne kadarının borçla finanse edildiğini gösterir.
- KAP (Kamuyu Aydınlatma Platformu)KAP, borsa şirketlerinin finansal tablolarını, özel durum açıklamalarını ve diğer yasal bildirimlerini yayınladığı resmi elektronik platformdur.
- Karma fonKarma fon, portföyünü hisse senedi, borçlanma aracı ve kıymetli maden gibi birden fazla varlık sınıfına izahnamedeki sınırlar içinde dağıtan fondur.
- Karşılaştırma ölçütü (benchmark)Karşılaştırma ölçütü, bir fonun performansının kıyaslandığı, fon stratejisine uygun endeks ya da endeks bileşimidir.
- Katılım endeksi (BIST Katılım)Katılım endeksleri, Borsa İstanbul’un faizsiz finans ilkelerine uygun faaliyet gösteren şirketlerin paylarından oluşturduğu endekslerdir.
- Katılım fonuKatılım fonu, faizsiz finans ilkelerine uygun olarak kira sertifikası (sukuk), katılım hesabı ve danışma kurulu onaylı hisse senetlerine yatırım yapan fondur.
- Katılma payı (fon payı)Katılma payı (fon payı), yatırımcının bir yatırım fonuna katılımını gösteren ve fondaki haklarını taşıyan, kayden izlenen sermaye piyasası aracıdır.
- Kıymetli madenler fonu (altın fonu)Kıymetli madenler fonu, portföyünün en az %80’ini sürekli olarak borsada işlem gören altın ve diğer kıymetli madenlere ya da bunlara dayalı sermaye piyasası araçlarına yatıran fondur.
- Kira sertifikası (sukuk)Kira sertifikası, bir varlığın ya da hakkın getirisinden yatırımcıya pay veren, faizsiz finans ilkelerine uygun olarak ihraç edilen borçlanma benzeri sermaye piyasası aracıdır.
- Kredili işlem (kredili menkul kıymet)Kredili işlem, yatırımcının aracı kurumdan kredi kullanarak kendi parasından daha fazla hisse almasıdır.
- Kripto paraKripto para, merkezi bir otoriteye bağlı olmadan blokzincir teknolojisi üzerinde kriptografik yöntemlerle üretilen ve transfer edilen dijital varlıktır.
- KYD endeksleriKYD endeksleri, Kurumsal Yatırımcı Yöneticileri Derneği tarafından hesaplanan ve fonların karşılaştırma ölçütü olarak kullanılan tahvil, repo, mevduat, altın ve eurobond getiri endeksleridir.
L
- LikiditeLikidite, bir varlığın fiyatını önemli ölçüde etkilemeden hızla alınıp satılabilme kolaylığıdır.
- Likit oran (asit-test oranı)Likit oran, stoklar hariç dönen varlıkların kısa vadeli yükümlülüklere oranıdır ve şirketin stok satmadan borçlarını ödeme gücünü gösterir.
- LotLot, borsada alım satımın yapıldığı standart işlem birimidir; Borsa İstanbul pay piyasasında 1 lot 1 adet paya eşittir.
M
- MACDMACD, iki üssel hareketli ortalamanın farkını izleyerek trendin yönünü ve momentumunu gösteren teknik analiz göstergesidir.
- Mevduat faiziMevduat faizi, bankaya belirli bir vadeyle yatırılan paraya bankanın ödediği yıllık faiz oranıdır.
- MKK (Merkezi Kayıt Kuruluşu)MKK, Türkiye’de kaydileştirilmiş sermaye piyasası araçlarının ve bunlara bağlı hakların hak sahibi bazında kaydını tutan merkezi kuruluştur.
- Model portföyModel portföy, aracı kurum araştırma birimlerinin en beğendiği hisselerden oluşturduğu ve performansını izlediği örnek portföydür.
N
- Nakit akış tablosuNakit akış tablosu, şirketin bir dönemde işletme, yatırım ve finansman faaliyetlerinden ne kadar nakit ürettiğini ve harcadığını gösterir.
- Net borçNet borç, şirketin faizli finansal borçlarından nakit ve nakit benzerlerinin düşülmesiyle bulunan, şirketin elindeki nakitle kapatamayacağı borç tutarıdır.
- Net borç / FAVÖKNet borç/FAVÖK, şirketin faizli borçlarından nakdi düşüp FAVÖK’e bölerek borcun kaç yıllık operasyonel kârla ödenebileceğini gösterir.
- Net kâr (net dönem kârı)Net kâr (net dönem kârı), tüm giderler, finansman maliyetleri ve vergi düşüldükten sonra şirkete kalan kârdır; gelir tablosunun son satırıdır.
- Net varlık değeri (NAV)Net varlık değeri (NAV), fon varlıklarının piyasa değerinden borç ve giderler düşülerek bulunur; pay sayısına bölününce birim pay fiyatını verir.
- Nitelikli yatırımcıNitelikli yatırımcı, SPK düzenlemelerinde tanımlanan, serbest fon, gayrimenkul ve girişim sermayesi yatırım fonu gibi yalnızca deneyimli ya da yüksek varlıklı yatırımcılara sunulan ürünlere erişebilen kişi ve kurumlardır.
O
Ö
- Ödenmiş sermayeÖdenmiş sermaye, şirketin çıkarılmış paylarının nominal değerleri toplamıdır; pay sayısı ile payın nominal değerinin çarpımına eşittir.
- Özkaynak (özsermaye)Özkaynak (özsermaye), şirketin toplam varlıklarından toplam yükümlülükleri düşüldükten sonra ortaklara kalan net değerdir.
- Özsermaye kârlılığı (ROE)ROE (özsermaye ya da özkaynak kârlılığı), net kârın özkaynaklara oranıdır ve şirketin hissedar sermayesini ne kadar verimli kullandığını ölçer.
P
- Para piyasası fonu (PPF)Para piyasası fonu (PPF), vadesine en fazla 184 gün kalmış mevduat, repo ve kısa vadeli borçlanma araçlarına yatırım yapan düşük riskli fondur.
- Pay geri alımı (hisse geri alımı)Pay geri alımı (payların geri alınması, hisse geri alımı), halka açık bir şirketin borsada işlem gören kendi paylarını piyasadan satın almasıdır.
- PD/DD (Piyasa Değeri/Defter Değeri) oranıPD/DD (piyasa değeri/defter değeri), piyasa değerinin bilançodaki özkaynağa oranıdır; piyasanın şirketin net varlıklarına biçtiği primi gösterir.
- Piyasa değeriPiyasa değeri, şirketin toplam pay sayısı ile güncel hisse fiyatının çarpımıdır; borsanın şirkete biçtiği toplam değerdir.
- Piyasa yapıcıPiyasa yapıcı, belirli bir menkul kıymette sürekli alış ve satış kotasyonu vererek likidite sağlamakla yükümlü aracı kurumdur.
- Politika faiziPolitika faizi, TCMB’nin bankalara bir hafta vadeli repo ihalelerinde uyguladığı ve para politikasının temel aracı olan faiz oranıdır.
- Portföy saklayıcısıPortföy saklayıcısı, bir yatırım fonunun varlıklarını kurucudan ayrı olarak saklayan ve fonun işlemlerini mevzuata uygunluk açısından gözeten, SPK’dan yetkili kuruluştur.
- Portföy yönetim şirketi (PYŞ)PYŞ (portföy yönetim şirketi), SPK izniyle yatırım fonları kuran ve yöneten, müşterilerine portföy yöneticiliği hizmeti veren anonim şirkettir.
- PPK (Para Politikası Kurulu)Para Politikası Kurulu, TCMB’nin politika faizine ve diğer para politikası araçlarına karar veren kuruludur.
R
- Reel getiriReel getiri, bir yatırımın nominal getirisinden enflasyonun arındırılmasıyla bulunan, satın alma gücündeki gerçek değişimdir.
- RepoRepo, bir menkul kıymetin belirli bir tarihte belirli bir fiyattan geri alınması vaadiyle satılmasıdır; satan taraf teminat karşılığı kısa vadeli nakit borçlanmış olur.
- RSI (Göreceli Güç Endeksi)RSI, son dönemdeki yükseliş ve düşüş büyüklüklerini karşılaştırarak hissenin aşırı alım ya da aşırı satım bölgesinde olup olmadığını 0–100 arasında gösteren momentum göstergesidir.
S
- SeansSeans, borsada işlemlerin yapıldığı, açılış ve kapanış saatleri belirli işlem dönemidir.
- Sektör endeksiSektör endeksi, aynı sektörde faaliyet gösteren şirketlerin hisselerinden oluşan ve o sektörün performansını ölçen endekstir.
- Serbest fonSerbest fon, yalnızca nitelikli yatırımcılara satılabilen ve portföy sınırlamalarından muaf, kaldıraç ve türev kullanabilen esnek stratejili fondur.
- SPK (Sermaye Piyasası Kurulu)SPK, Türkiye’de sermaye piyasalarını düzenleyen ve denetleyen, idari ve mali özerkliğe sahip kamu kurumudur.
- SPK bülteniSPK bülteni, Sermaye Piyasası Kurulu’nun ihraç onayları, fon kararları, idari yaptırımlar ve diğer kurul kararlarını duyurduğu resmi yayındır.
- Spread (alış-satış makası)Spread, bir varlık için en iyi alış (bid) fiyatı ile en iyi satış (ask) fiyatı arasındaki farktır ve işlem maliyetinin görünmez kısmıdır.
- StablecoinStablecoin, değeri dolar gibi bir itibari paraya ya da bir varlığa sabitlenmiş, fiyat istikrarı hedefleyen kripto paradır.
- StopajStopaj, yatırım gelirleri üzerinden ödeme anında kaynakta kesilen ve devlete aktarılan vergidir.
Ş
T
- Tahvil (devlet ve özel sektör tahvili)Tahvil, ihraççının yatırımcıdan borç aldığını gösteren, vadesi en az bir yıl olan ve genellikle belirli aralıklarla kupon faizi ödeyen borçlanma aracıdır.
- Takas ve takas dağılımıTakas, alım-satım sonrası payların ve paranın el değiştirmesi; takas dağılımı ise payların hangi saklama kurumlarında tutulduğunu gösteren tablodur.
- TakasbankTakasbank (İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş.), Borsa İstanbul piyasalarında takas, saklama ve merkezi karşı taraf hizmetleri veren ve TEFAS ile BEFAS’ı işleten kuruluştur.
- Tasfiye (fon tasfiyesi)Fon tasfiyesi, bir yatırım fonunun sona erdirilmesidir: portföy nakde çevrilir ve kalan tasfiye bakiyesi pay sahiplerine payları oranında dağıtılır.
- Tavan ve taban fiyatTavan ve taban fiyat, bir hissenin bir işlem gününde ulaşabileceği en yüksek ve en düşük fiyattır; referans fiyata fiyat marjı uygulanarak bulunur.
- TEFAS (Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu)TEFAS, Türkiye’deki yatırım fonlarının tek bir hesaptan, herhangi bir banka ya da aracı kurum üzerinden alınıp satılabildiği merkezi elektronik platformdur.
- Temettü (kâr payı)Temettü, şirketin dönem kârının bir bölümünü ortaklarına nakit ya da hisse olarak dağıtmasıdır.
- Temettü verimiTemettü verimi, hisse başına ödenen yıllık nakit temettünün hisse fiyatına oranıdır ve hissenin nakit getiri oranını gösterir.
- Teminat (VİOP teminatı)Teminat, vadeli işlem ve opsiyon pozisyonu açan yatırımcının, yükümlülüklerini karşılayabilmesi için hesabında bulundurması gereken güvence tutarıdır.
- Ters repoTers repo, bir menkul kıymetin belirli bir tarihte belirli bir fiyattan geri satılması vaadiyle satın alınmasıdır; alan taraf teminat karşılığı kısa vadeli nakit borç vermiş olur.
- TLREF (Türk Lirası Gecelik Referans Faiz Oranı)TLREF, Borsa İstanbul Repo-Ters Repo Pazarı’ndaki gecelik işlemlerden hesaplanan ve kredi riski en az koşullarda TL borç alma-verme maliyetini yansıtan referans faiz oranıdır.
- TÜFE (Tüketici Fiyat Endeksi)TÜFE, hanehalkının tükettiği mal ve hizmetlerden oluşan sabit bir sepetin fiyat düzeyini ölçen ve tüketici enflasyonunun hesaplandığı endekstir.
Ü
V
- Vadeli işlem sözleşmesiVadeli işlem sözleşmesi, bir varlığı gelecekteki belirli bir tarihte bugünden belirlenen fiyattan alma ya da satma yükümlülüğü veren standart türev sözleşmedir.
- ValörValör, bir işlemin gerçekleştiği tarih ile paranın ya da menkul kıymetin hesaba fiilen geçtiği tarih arasındaki süredir.
- VarantVarant, ihraççı bir aracı kurum tarafından çıkarılan ve sahibine dayanak varlığı belirli fiyattan alma ya da satma hakkı veren, borsada hisse gibi işlem gören menkul kıymetleştirilmiş opsiyondur.
- VBTS (Volatilite Bazlı Tedbir Sistemi)VBTS, Borsa İstanbul’un olağan dışı fiyat ve hacim hareketi görülen paylara, önceden tanımlanmış kriterlere göre otomatik ve kademeli işlem tedbirleri uyguladığı sistemdir.
- VİOP (Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası)VİOP, Borsa İstanbul bünyesinde endeks, hisse, döviz, altın ve emtia üzerine vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin işlem gördüğü türev piyasasıdır.
- Volatilite (oynaklık)Volatilite, bir varlığın fiyatının belirli bir dönemde ne kadar dalgalandığını ölçen, genellikle getirilerin standart sapmasıyla ifade edilen risk göstergesidir.
Y
- Yapay zekâ adil fiyatYapay zekâ adil fiyat, makine öğrenmesi modellerinin finansal oranlar, fiyat geçmişi ve piyasa verilerinden hesapladığı, hissenin bugünkü fiyatına karşı tahminî değeridir.
- Yatırım fonuYatırım fonu (kısaca fon), yatırımcılardan toplanan paranın profesyonel yöneticilerce hisse, tahvil, altın gibi varlıklara yatırıldığı yatırım aracıdır.
- Yıllık bileşik getiri (CAGR)Yıllık bileşik getiri, bir yatırımın birden fazla yıllık dönemdeki toplam getirisini, her yıl aynı oranda büyümüş gibi yıllık tek bir orana çeviren ölçüdür.
Sözlük Hakkında
Borsa, yatırım fonu, makroekonomi, kripto ve türev piyasalarında en sık karşılaşılan 137 terimin sade tanımı, hesaplama yöntemi, yorumlama ipuçları ve tuzakları. Her terim sayfasında ilgili kavramlara bağlantılar ve mümkün olduğunda BIST verisiyle canlı örnek bulunur.
Sık Sorulan Sorular
Sözlükteki tanımlar hangi kaynaklara dayanır?
Tanımlar SPK, Borsa İstanbul, TCMB ve TÜİK’in kamuya açık düzenleme ve metodoloji belgeleri ile genel kabul görmüş finans literatürüne dayanır; canlı örnekler IdealData lisanslı 15 dakika gecikmeli BIST verisinden alınır.
Sözlük yatırım tavsiyesi içerir mi?
Hayır. Sözlük yalnızca kavramları açıklar; hiçbir terim sayfası belirli bir hisse, fon ya da varlığın alınması veya satılması yönünde öneri içermez.
Bir terimi bulamazsam ne yapmalıyım?
Sözlük düzenli olarak genişletilmektedir. Eksik gördüğünüz terimleri metodoloji sayfasındaki iletişim kanalları üzerinden bildirebilirsiniz.
Hazırlayan: Yatırımcı.AI Araştırma EkibiSon gözden geçirme: Yöntem: MetodolojiEditoryal ilkeler